Raport Erste Leasing: prowadzenie firmy okazuje się ciekawsze i mniej ryzykowne, niż zakładano, ale droższe.

Zdobywanie klientów, formalności i podatki wyższe od założeń – oto największe wyzwania początkujących firm w Polsce. Niemal połowa ich właścicieli przynajmniej raz poważnie myślała o zamknięciu działalności, a mimo to ponad połowa rzadko lub nigdy nie żałowała startu. Dla 27,5% z nich warunkiem założenia firmy był dostęp do finansowania zewnętrznego. Wielu nie dociera jednak nawet do tego etapu: wśród osób, które zrezygnowały z własnej firmy, blisko dwie trzecie odpadają najpóźniej przy liczeniu kosztów i opłacalności. Tak wynika z raportu Erste Leasing „Najważniejsze to ruszyć z miejsca!”, opartego na badaniu 995 obecnych, przyszłych, byłych i niedoszłych przedsiębiorców.

Niezależność cenniejsza niż pieniądze

Najczęstszym impulsem do założenia firmy jest chęć niezależności (36,2%). Nieco mniej, bo 29,4% badanych, wskazało na wyższe zarobki, a 28,2% – na realizację pasji lub pomysłu. Motywacja finansowa częściej kieruje mężczyznami niż kobietami (34,5% wobec 25,4%), kobiety z kolei bardziej cenią elastyczny czas pracy (22,1% wobec 16,9%). Także po uruchomieniu firmy niezależność pozostaje największą zaletą własnej działalności: uważa tak 34% przedsiębiorców.

Punktem wyjścia jest zwykle pomysł, a nie kapitał. Od pomysłu zaczęło 48% badanych, od posiadanych pieniędzy – jedynie 13%. Gdy pomysł się pojawi, decyzja zapada szybko: ponad połowa nowych przedsiębiorców zastanawiała się najwyżej pół roku, a 16% – nawet krócej niż miesiąc.

Próg wejścia jest niższy, niż się powszechnie wydaje. Dla 60% badanych start wymagał lub będzie wymagał nie więcej niż 100 tys. zł, a 14% zmieściło się nawet w 10 tys. zł. Pieniądze idą najczęściej na sprzęt komputerowy i biurowy (37%), lokal (34%), wyposażenie (30%), samochód (27%) i oprogramowanie (26%).

Pierwszy rok mówi „sprawdzam”

Prawie trzy czwarte nowych przedsiębiorców przeżyło szczególnie trudny okres już w pierwszym roku działalności. Najczęściej był to pierwszy kwartał (21%), a nawet pierwszy miesiąc (17%). Na początku najtrudniej zdobyć klientów (34%), przebrnąć przez formalności (31%) i poradzić sobie z niepewnością jutra (30%).

Zmienia się też charakter barier. Brak pieniędzy na start przestaje martwić (spadek z 12,7% do 3,9%). Rosną za to obawy o koszty prowadzenia działalności (z 20,0% do 25,7%) i o sytuację gospodarczą lub polityczną (z 8,6% do 15,3%). Najczęstszym źródłem niepokoju pozostaje jednak brak klientów (26,8%).

Wyobrażenia kontra rzeczywistość

Zderzenie z rzeczywistością wypada lepiej, niż można by się spodziewać. Przedsiębiorcy oceniają trudność prowadzenia firmy niemal identycznie przed startem i po nim – średnio 3,39 w skali od 1 do 5. Własna firma rzadziej niż przed startem kojarzy im się z ryzykiem finansowym (21,0% wobec 24,9%) i większym stresem (21,6% wobec 23,9%), a częściej z ciekawszą pracą (30,4% wobec 23,1%). Poczucie, że wszystko trzeba zaczynać od początku, słabnie niemal o połowę (z 16,1% do 8,6%).

Prowadzenie biznesu ma jednak też swoją cenę. Na brak czasu dla siebie wskazuje dziś 13,8% przedsiębiorców, a przed startem spodziewało się go 8,3%. Zaskakują też koszty: podatki i opłaty okazały się wyższe od założeń dla 44,2% nowych przedsiębiorców, a rachunki i media – dla 32,5%. Najtrafniej szacowane są wydatki na sprzęt i inwestycje, zgodne z planem u 63,9% badanych.

„To, że dla prawie połowy nowych przedsiębiorców [podatki i składki] okazały się wyższe, niż zakładali, nie oznacza, że przedsiębiorcy źle policzyli swoje koszty. Pokazuje raczej, jak trudno przed rozpoczęciem działalności rzetelnie ocenić wysokość obciążeń. (…) Dla małej firmy przewidywalność kosztów jest równie ważna jak ich poziom” – komentuje Mariusz Zielonka, główny ekonomista Konfederacji Lewiatan.

Trudno, ale warto

Doświadczenie buduje pewność siebie. Odsetek przedsiębiorców wysoko oceniających swoje kompetencje wzrósł z 45,7% przed startem do 56,1% obecnie. Z rolą przedsiębiorcy identyfikuje się 59,4% badanych, 56,6% jest z niej dumnych, a 55,3% dzięki własnej firmie zyskało poczucie większej kontroli nad swoim życiem. Co ciekawe, prawdziwym przedsiębiorcą badani najczęściej poczuli się nie w dniu rejestracji firmy (15,8%), lecz po pierwszym kliencie lub wystawieniu pierwszej faktury (25,5%).

Przedsiębiorcy nie są jednak bezkrytyczni. Prawie połowa z nich (44,7%) przynajmniej raz poważnie myślała o zamknięciu lub zawieszeniu działalności. Mimo to ponad połowa (53,0%) rzadko lub nigdy nie żałowała decyzji o założeniu firmy.

„Czy było trudno? Tak. Czy było warto? Oczywiście. Tak najkrócej można podsumować doświadczenia osób, które w ostatnich latach otworzyły własną firmę. Dla mnie to najbardziej budująca wiadomość płynąca z tego raportu” – mówi Tomasz Jąder, prezes zarządu Erste Leasing.

Formalności hamują na każdym etapie

Skomplikowane przepisy to bariera, która towarzyszy przedsiębiorcy na całej ścieżce. Przed startem zniechęcają 17,1% badanych. W pierwszych miesiącach są drugą najczęstszą trudnością (31,1%). Przy staraniach o finansowanie zewnętrzne zajmują pierwsze miejsce (30,4%), tuż przed wysokimi wymaganiami dokumentacyjnymi (29,3%). W poruszaniu się po przepisach pomagają eksperci – księgowych i prawników badani uznali za najbardziej przydatne źródło wiedzy. Po narzędzia AI sięga już 17,1% przedsiębiorców.

Bez finansowania zewnętrznego co czwarta firma by nie powstała

Start finansują przede wszystkim oszczędności (49,4% nowych przedsiębiorców). Co czwarty korzystał z dotacji (24,2%), a co piąty ze wsparcia rodziny (21,0%). Dla 27,5% dostęp do finansowania zewnętrznego był warunkiem koniecznym – bez niego firma by nie powstała.

Rzeczywistość weryfikuje też plany finansowe. Leasing brało pod uwagę 34,0% początkujących przedsiębiorców, ale w pierwszym roku faktycznie skorzystało z niego jedynie 10,9%. Dla porównania, według badania SME Finance Track 2026 (CBM Indicator i Związek Polskiego Leasingu) z leasingu korzysta obecnie 26% firm z sektora MŚP.

Firmy odłożone na półkę

Wielu potencjalnych przedsiębiorców odpada, zanim zrobi pierwszy krok. Wśród niedoszłych i byłych przedsiębiorców 64,2% zakończyło proces najpóźniej na etapie planowania i liczenia opłacalności – nie dotarło nawet do szukania finansowania. Najczęściej zatrzymywały ich obawa przed ryzykiem finansowym (20,6%), silna konkurencja (20,3%) i wysokie koszty prowadzenia firmy (19,1%).

Rezygnacja rzadko jest jednak ostateczna. W skali od 0 do 10 średnia gotowości do powrotu do pomysłu wynosi 5,53, a tylko 9,0% badanych twierdzi, że ich decyzja o rezygnacji jest ostateczna. Do powrotu skłoniłyby ich przede wszystkim niższe koszty działalności (29,5%) i prostsze przepisy (23,3%).

Najważniejsze to ruszyć z miejsca

Raport pokazuje, że polska przedsiębiorczość traci impet w dwóch momentach: na etapie planowania, gdy pomysł zderza się z kalkulacją kosztów i analizą otoczenia, oraz w pierwszych miesiącach działalności. W obu przypadkach jednym z głównych hamulców są procedury i daniny publiczne. Zdaniem ekspertów motywacji do zakładania firm Polakom nie brakuje. Trzeba za to zdjąć z przedsiębiorców część ciężaru.

„Naszym wspólnym zadaniem – administracji i otoczenia biznesu – jest dbanie o to, aby ten start był jak najprostszy, a ryzyko regulacyjne nie paraliżowało odważnych decyzji gospodarczych” – podkreśla minister Agnieszka Majewska, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.

„Nie potrzebujemy więc kolejnych zachęt do zakładania firm. Polacy chcą je zakładać i prowadzić. Potrzebują przede wszystkim prostszego, stabilnego prawa i podatków, które można zwyczajnie policzyć na kalkulatorze, zanim podejmie się decyzję o rozpoczęciu działalności” – dodaje Mariusz Zielonka.

 

O badaniu

Raport „Najważniejsze to ruszyć z miejsca! Przedsiębiorca na starcie” powstał na zlecenie Erste Leasing. Badanie ilościowe zrealizował Zespół Badań i Analiz Strategicznych EXACTO metodą CAWI na panelu ogólnopolskim w terminie [termin realizacji] 2026 r. Zebrano 995 ankiet w czterech grupach: nowi przedsiębiorcy (prowadzący firmę do trzech lat), przyszli przedsiębiorcy (planujący założenie działalności), niedoszli przedsiębiorcy (zrezygnowali przed uruchomieniem firmy) oraz byli przedsiębiorcy (zamknęli firmę w nieodległej przeszłości). Badanie uzupełniono indywidualnymi wywiadami pogłębionymi (IDI). Przyjęty poziom istotności statystycznej: p < 0,05.