Wiedza finansowa dla dzieci – dlaczego warto w nią inwestować?

Jak rozwój poznawczy wpływa na wiedzę finansową u dzieci

Dzieci już od najmłodszych lat obserwują, jak rodzice zarządzają budżetem. Chodzą z Tobą na zakupy, słyszą rozmowy o pieniądzach i zadają pytania dotyczące ich wartości. To, jak rozumieją te zagadnienia, zmienia się wraz z wiekiem i rozwojem poznawczym. Dlatego sposób przekazywania wiedzy finansowej dzieciom powinien być dostosowany do ich możliwości percepcyjnych na poszczególnym etapie rozwoju.

• Pierwszym z nich jest stadium sensomotoryczne (0. – 2. rok życia), podczas którego dziecko ćwiczy odruchy powtarzające i podtrzymujące interesujące je doznania. Uczy się, że przedmiot, który znika z pola widzenia, nie znika zupełnie.
• Kolejnym etapem jest stadium przedoperacyjne (2. – 7. rok życia) – dziecko rozwija intensywnie język oraz myślenie symboliczne, w którym słowa reprezentują przedmioty. Rozumuje przez podobieństwa i jest przekonane, że wszyscy myślą to samo, co ono.
• W stadium operacji konkretnych (7. – 11. rok życia), zaczyna rozumieć zasadę zachowania ilości, przyswaja działania arytmetyczne i zaczyna wnioskować, ale nadal rozwiązuje zadania metodą prób i błędów.
• Ostatnim etapem jest stadium operacji formalnych (od około 12. roku życia do dorosłości) – w tym okresie rozwija się myślenie abstrakcyjne, zdolność formułowania hipotez, analizowania różnych możliwości i logicznego rozumowania. To pozwala lepiej rozumieć bardziej złożone zagadnienia, w tym związane z finansami.

Badania nad tym, jak dzieci rozumieją pieniądze i podstawowe pojęcia ekonomii finansowej, prowadzone są już od lat 80. XX wieku. Psychologowie wykazali, że rozwój wiedzy finansowej przebiega równolegle z rozwojem poznawczym opisanym przez Jeana Piageta. Oznacza to, że zdolność rozumienia zagadnień finansowych zależy przede wszystkim od etapu rozwoju dziecka, a nie wyłącznie od jego wieku czy doświadczeń.

 

Ekonomia dla dzieci – pierwsze kroki w świecie pieniędzy 

Znasz już fazy rozwoju poznawczego dziecka, ale czy wiesz, jak przekładają się na rozumienie podstawowych pojęć i zasad gospodarowania pieniędzmi?

 Poziom wiedzy finansowej u dzieci na wczesnym etapie rozwoju (3-6 lat) 

Dzieci w wieku przedszkolnym mają już podstawową wiedzę o pieniądzach – głównie z codziennych obserwacji rodziców. Wiedzą, że w sklepie za zakupy trzeba zapłacić i często potrafią wskazać, że pieniądze zarabia się dzięki pracy. Ich rozumienie finansów jest jednak bardzo konkretne i ograniczone do prostych sytuacji.

Na początku tego etapu dziecko nie rozumie jeszcze, że wydatki trzeba planować. Zakłada, że jedna moneta lub jeden banknot służy do kupienia jednego przedmiotu, nie zwraca też uwagi na nominały. Z czasem zaczyna dostrzegać, że banknoty i monety mają różną wartość, jednak nadal nie rozumie pojęcia wydawania reszty. Dla kilkulatka oznacza to, że jeśli guma kosztuje 20 groszy, a ono ma banknot 10 zł, może uznać, że nie jest w stanie jej kupić.
Podobnie wygląda postrzeganie bankomatu. Choć dzieci wiedzą, że rodzice pracują, często nie łączą wynagrodzenia z pieniędzmi wypłacanymi z banku. W ich wyobrażeniu bankomat może wydawać dowolną ilość gotówki.
 

Ekonomia dla dzieci w wieku 7-12 lat

W wieku szkolnym dzieci coraz sprawniej posługują się pieniędzmi. Rozumieją, że monety i banknoty mają różne nominały i że ich wartość decyduje o tym, co można za nie kupić.
Na początku tego etapu uczą się odliczać odpowiednią kwotę podczas zakupów i sprawdzać wysokość otrzymanej reszty. Od ok. 10  roku życia większość dzieci swobodnie dodaje i odejmuje kwoty. Dzięki temu potrafi samodzielnie płacić za drobne zakupy.
Choć dzieci rozumieją już sam proces kupowania i sprzedawania, wciąż nie dostrzegają wszystkich mechanizmów ekonomicznych. Zaczynają się z nimi oswajać stopniowo. 
Na tym etapie rozwoju mają również coraz większą świadomość roli banku. Wiedzą, że rodzice trzymają tam pieniądze, a wypłacają je z bankomatu.

Jaką wiedzę finansową mają dzieci od 12. roku życia

Wraz z rozwojem myślenia abstrakcyjnego nastolatki zaczynają powoli rozumieć bardziej złożone pojęcia z zakresu ekonomii finansowej. Coraz lepiej dostrzegają zależności między kosztami, ceną a zyskiem. Rozumieją, że niektóre towary lub usługi są droższe i trzeba za nie zapłacić więcej. Nadal jednak wiele zagadnień finansowych pozostaje dla nich trudnych. Chodzi m.in. o mechanizmy związane z:

• funkcjonowaniem banków,
• oprocentowaniem lokat i kredytów,
• inwestowaniem.

Zrozumienie tych zagadnień wymaga nie tylko bardziej zaawansowanego myślenia, ale także stopniowego zdobywania wiedzy i praktycznych doświadczeń. To właśnie dlatego edukacja finansowa powinna towarzyszyć młodym ludziom na kolejnych etapach ich rozwoju.

Szukasz pomysłu, jak wytłumaczyć dziecku zasady zarządzania budżetem? Pobierz infografikę na temat wartości pieniędzy.

Jak rodzice mogą rozwijać wiedzę finansową u dzieci

Rolą rodzica jest kształtowanie postaw dziecka, także w zakresie zarządzania pieniędzmi. Dlatego rozwijanie wiedzy finansowej u dzieci powinno być ważnym elementem ich wychowania. Najlepiej robić to przez codzienne doświadczenia i rozmowy o znaczeniu pieniądza – dostosowane do etapu rozwoju dziecka. Dobrze, gdy np.:

• angażujesz dzieci w zakupy – wspólne planowanie listy zakupów, porównywanie cen i rozmowa o tym, dlaczego jedne produkty kosztują więcej od innych,
• wypłacasz regularnie kieszonkowe, ponieważ ono uczy rozsądnego planowania wydatków, odpowiedzialności i odkładania pieniędzy na wyznaczony cel,
• otwarcie rozmawiasz o pieniądzach, m.in. wyjaśniasz, czym jest pensja, na czym polega oszczędzanie i dlaczego nie każdą zachciankę można spełnić od razu,
• zachęcasz do oszczędzania, np. wspólnie wyznaczasz z dzieckiem cel, na który będzie odkładać pieniądze,
• dajesz dziecku pewną swobodę w dysponowaniu pieniędzmi – chodzi m.in. o drobne zakupy finansowane z własnych pieniędzy. To uczy odpowiedzialności.

W codziennym oswajaniu tematu pieniędzy może dziecku pomóc Konto Smart dla młodych 0-12 lat (oprocentowane zmienne 6% w skali roku do 3000 zł dla dzieci do 12. roku życia) lub Konto Smart dla młodych 13‑17 lat. Do codziennych płatności, np. w sklepiku szkolnym, może się przydać także karta Dopasowana dla dziecka 7-12 lat lub Karta Dopasowana dla nastolatków. Dziecko od 7. roku życia może mieć dostęp do konta przez aplikację mobilną Erste lub bankowość internetową Erste. Dzięki temu będzie mogło m.in. samodzielnie kontrolować stan swojej gotówki i oszczędności.
W przekazywaniu wiedzy finansowej dzieciom ważne jest również to, jak Ty traktujesz pieniądze. Czy są dla Ciebie neutralnym elementem życia, czy stanowią efekt ciężkiej pracy. W połączeniu z codziennymi, praktycznymi działaniami sprawia to, że wiedza finansowa dla dzieci staje się umiejętnością wykorzystywaną na co dzień. Dzięki temu dzieci uczą się odpowiedzialnego gospodarowania pieniędzmi i budują nawyki, które zaprocentują również w dorosłym życiu.

zespół Bluerank