Myślenie o emeryturze jako proces długofalowy

Stopa zastąpienia i luka emerytalna – co to oznacza w praktyce

W finansach występuje ważny wskaźnik, który nazywamy stopą zastąpienia. Informuje on, jaką część Twojego ostatniego wynagrodzenia sprzed przejścia na emeryturę może stanowić emerytura. Różnica między dotychczasowymi dochodami a przyszłym świadczeniem to tzw. luka emerytalna.

Według prognoz Komisji Europejskiej w perspektywie kilku dekad stopa zastąpienia będzie drastycznie malała. W praktyce oznacza to, że sama emerytura z ZUS może nie wystarczyć do utrzymania dotychczasowego stylu życia. Dlatego dodatkowe, dobrowolne oszczędzanie coraz częściej traktowane jest jako naturalne uzupełnienie podstawowego świadczenia, a nie rozwiązanie „dla wybranych”.

Poniższy wykres pokazuje prognozowaną stopę zastąpienia w Polsce. Oznacza ona, jaką część ostatniego wynagrodzenia może stanowić przyszła emerytura. Przykładowo, jeśli stopa zastąpienia wynosi 50%, oznacza to, że emerytura może odpowiadać około połowie wcześniejszej pensji. Im niższa stopa zastąpienia, tym większa może być luka między dochodami z pracy a dochodami na emeryturze.

 

Źródło: European Commission - The 2021 Ageing Report Economic & Budgetary Projections for the EU Member States (2019-2070).

Wykres wskazuje, że stopa zastąpienia w Polsce będzie systematycznie spadać, osiągając po 2050 roku poziom około 25%, co oznacza znaczące obniżenie relacji przyszłych emerytur do ostatnich wynagrodzeń.

Dlaczego warto myśleć o przyszłości już teraz?

Im wcześniej zaczniesz interesować się swoją przyszłością finansową, tym większą masz przewagę. Nie chodzi o to, aby od razu odkładać duże kwoty, ale o to, by zacząć działać możliwie wcześnie.

Czas jest jednym z najważniejszych czynników w budowaniu kapitału, ponieważ pozwala wykorzystać efekt systematycznego oszczędzania i inwestowania. Wczesne rozpoczęcie daje Ci także komfort psychiczny – nie musisz później nadrabiać zaległości ani podejmować gwałtownych decyzji finansowych. Nawet niewielkie działania podejmowane dziś mogą przynieść duże efekty w przyszłości.

Regularne oszczędzanie – dlaczego liczą się nawet małe kwoty?

W długoterminowym oszczędzaniu najważniejsza jest regularność. Nie musisz odkładać dużych sum – ważniejsze jest, aby robić to systematycznie. Nawet niewielkie kwoty odkładane co miesiąc mogą z czasem stworzyć znaczący kapitał emerytalny.

Regularne oszczędzanie pozwala także budować dobre nawyki finansowe. Dzięki temu nie traktujesz odkładania pieniędzy jako wyrzeczenia, ale jako naturalny element zarządzania swoimi finansami osobistymi.

Pamiętaj:
Wraz ze wzrostem dochodów możesz stopniowo zwiększać odkładane kwoty – bez poczucia presji czy nagłych zmian.

IKE, IKZE, PPK, PPE i OIPE – wsparcie w długoterminowym oszczędzaniu

W ramach dobrowolnego III filara systemu emerytalnego w Polsce masz możliwość oszczędzania w programach pracowniczych lub indywidualnych. Należą do nich:

• PPE (Pracownicze Programy Emerytalne, 1999 r.)
• PPK (Pracownicze Programy Kapitałowe, 2019 r.)

• IKE (Indywidualne Konto Emerytalne, 1999 r.)
• IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego, 2012 r.)
• OIPE (Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny, 2023 r.)

IKE - umożliwia Ci gromadzenie środków i wypłatę ich w przyszłości bez podatku od zysków kapitałowych, pod warunkiem spełnienia określonych zasad.

PPK i PPE to rozwiązania związane z miejscem pracy. Mogą wspierać długoterminowe oszczędzanie, ponieważ oprócz Twoich wpłat pojawiają się także wpłaty pracodawcy, a w przypadku PPK również dopłaty państwa.

IKZE - daje bieżące korzyści podatkowe, ponieważ wpłaty możesz odliczyć od podstawy opodatkowania.

Na IKE oparte jest OIPE. W Polsce daje dostęp do dodatkowego, dobrowolnego sposobu oszczędzania na emeryturę. Możesz gromadzić kapitał w produkcie o określonych zasadach inwestowania, ochrony środków i preferencjach podatkowych. Dodatkowo OIPE daje Ci elastyczność w przypadku zmiany kraju – jeśli wyjedziesz do innego państwa UE, możesz kontynuować oszczędzanie w tym samym produkcie. W Polsce jego rozwój jest jeszcze na wczesnym etapie, ale może on stać się uzupełnieniem systemu długoterminowego oszczędzania.

Dzięki tym rozwiązaniom możesz nie tylko oszczędzać, ale także robić to w bardziej efektywny sposób. Warto je traktować jako element długoterminowej strategii finansowej, a nie jednorazową decyzję.

Jak wybrać formę oszczędzania na emeryturę?

Nie ma jednej najlepszej formy dla wszystkich. Jeśli zastanawiasz się, jak oszczędzać na emeryturę, zacznij od przeanalizowania swojej sytuacji, planów i potrzeb. Przy podejmowaniu decyzji warto wziąć pod uwagę m.in.:

• Korzyści podatkowe: Zastanów się, czy bardziej opłaca Ci się ulga podatkowa teraz (IKZE), czy brak podatku od zysków w przyszłości (IKE, OIPE).
• Twoje dochody i sytuacja finansowa: Jeśli masz wyższe dochody i płacisz większy podatek, IKZE może być bardziej korzystne. Przy niższych dochodach lepsze może być IKE.
• Elastyczność i dostęp do pieniędzy: Sprawdź, czy możesz wypłacić środki wcześniej i na jakich warunkach – to ważne w razie nieprzewidzianych sytuacji.
• Możliwości inwestycyjne: Zwróć uwagę, w co możesz inwestować – im większy wybór (np. ETF, akcje), tym łatwiej dopasować strategię do swoich celów.
• Twoje plany życiowe (np. praca za granicą): Jeśli planujesz pracę w różnych krajach UE, OIPE może być dla Ciebie dobrym rozwiązaniem dzięki swojej mobilności.

Częste pytanie brzmi: IKE czy IKZE – co wybrać?
Odpowiedź zależy od tego, czy ważniejsza jest dla Ciebie korzyść podatkowa dziś, czy preferencje podatkowe w przyszłości. W praktyce wiele osób może korzystać z obu rozwiązań, jeśli pozwala na to ich budżet.

Takie podejście pozwala dobrać rozwiązania, które wspierają indywidualną kondycję finansową, zamiast narzucać jeden schemat.

Spokojne podejście – bez straszenia

Często temat emerytury przedstawiany jest w sposób, który budzi niepokój. To może zniechęcać do działania. Tymczasem lepsze efekty daje spokojne i realistyczne podejście.

Nie musisz od razu mieć idealnego planu na całe życie. Wystarczy, że zaczniesz od małych kroków i będziesz je kontynuować. Każde działanie, nawet niewielkie, przybliża Cię do większego bezpieczeństwa finansowego.

Ciągłość zamiast jednorazowych decyzji

Najważniejsze jest, abyś traktował oszczędzanie na emeryturę jako proces ciągły. Jednorazowa wpłata czy decyzja nie wystarczą. Liczy się systematyczność i długoterminowe podejście. Twoje życie będzie się zmieniać – zmienią się dochody, wydatki i cele.

Dlatego warto regularnie wracać do swoich planów i je aktualizować. Dzięki temu lepiej dopasujesz działania do Twojej aktualnej sytuacji.

Emerytura jako element zdrowia finansowego

Myślenie o emeryturze warto traktować jako część szeroko rozumianego zdrowia finansowego. Tak jak dbasz o swoje zdrowie fizyczne i psychiczne na co dzień, tak samo warto dbać o swoją przyszłość finansową.

Regularne, przemyślane działania pomagają Ci budować poczucie bezpieczeństwa i niezależności. Dzięki temu w przyszłości będziesz miał większą swobodę wyboru stylu życia.

Zadanie: pomyśl o emeryturze już teraz

1. Sprawdź, ile dla Twojego wieku wynosi stopa zastąpienia.
2. Zastanów się:
   • jaką kwotą miesięcznie chcesz dysponować na emeryturze,
   • ile realnie możesz otrzymać z systemu obowiązkowego (na podstawie stopy zastąpienia).
     Różnica między tymi kwotami stanowi Twoją lukę emerytalną.
3. Oszacuj, jaki kapitał byłby potrzebny na pokrycie tej luki przez ok. 20 lat. (luka emerytalna x20x12 miesięcy).
4. Pomyśl, w jaki sposób możesz wprowadzić regularność w oszczędzaniu już teraz – nawet od niewielkich kwot.

 

Co dalej w cyklu o zdrowiu finansowym?

W ostatnim tekście zamykającym cały cykl:

• pokażemy Ci, jakie znaczenie mają emocje i złe nawyki dla Twoich finansów osobistych,
• przedstawimy wskazówki, jak ograniczać wpływ złych nawyków i emocji na decyzje finansowe, szczególnie inwestycyjne. 

👉 Przejdź do ostatniego artykułu. [będzie podlinkowane do art. 13 „Emocje, nawyki i pieniądze”]

Prof. UEP dr hab. Krzysztof Waliszewski

 

*Artykuł powstał na zlecenie Fundacji Erste Bank Polska.